هنر چیدمان یا اینستالیشن آرت چیست؟

«اینستالیشن آرت» یا «هنر چیدمان» «Installation art» به معنی چیدمان یا نصب آثار سه بعدی در یک فضای مشخص است. این رویکرد بخش وسیعی از هنر معاصر را زمانی که دیگر مرز بین هنرها برداشته شده را در بر می‌گیرد. از این رو اینستالیشن از هنرهای چندگانه تشکیل شده که شامل معماری، پرفورمنس آرت در شکل ابتدایی آن و به طور کلی صدا، ویدئو، نقاشی، مجسمه و حتی کالاهای تجاری است.

آثار اینستالیشن آرت اغلب در فضاهای داخلی و به صورت موقت یا دائمی نصب می‌شوند و با چیدمان‌هایی که در محیط بیرونی قرار دارند فرق می‌کنند. به همین دلیل باید میان هنر محیطی، هنر زمینی یا لند آرت و غیره با هنر چیدمان تفاوت قائل شد.

پیشینه هنر چیدمان یا اینستالیشن

هنر چیدمان به طور رسمی در دهه ۱۹۷۰ میلادی پدید آمد، اما ریشه‌های آن را باید کمی قبل‌تر و در «حاضر و آماده‌ های» «مارسل دوشان» جستجو کرد. دوشان اشیایی از میان کالاهای تولید شده در سطح انبوه را انتخاب و زیر آن را امضا می‌کرد و در فضای نمایشگاه قرار ‌می‌داد. بنابراین او با این کار اثر هنری را از شکل سنتی خود خارج می‌کرد. در واقع دوشان قصد داشت تا مخاطب را با اثر درگیر کرده و به تفکر وا دارد. او حتی بعدها فضای درونی یک گالری را بر هم زد و دری میان دو چهارچوب همجوار ساخت. بنابراین با این روش توانست دو عنصر مخاطب و فضا را با اثر هنری پیوند دهد.

در هنر چیدمان معنا و محتوای اثر به سمت محیط دربرگیرنده ی خود پیشروی می‌کنند و به جزئی از فضای بیرونی تبدیل می شوند و بیننده اثر هنری به نوعی با آن در ارتباط قرار می‌گیرد. یعنی معنا در ارتباط بین بیننده و اثر به وجود می‌آید.

هنر اینستالیشن در هر حالتی که باشد با عباراتی همچون محل، موقعیت خاص، گالری، مردم، محیط و زمان در ارتباط است، یعنی فضا نقش فعالی در آن بازی می‌کند. بنابراین در هنر چیدمان محیطی وجود دارد که مخاطب از آن عبور و به گونه‌ای با آن ارتباطی دو سویه برقرار می‌کند.

هنر چیدمان

معرفی هنرمندان اینستالیشن آرت یا هنر چیدمان

کورنلیا پارکر

«کورنلیا پارکر» یکی از هنرمندان معاصر این رویکرد هنر چیدمان است و با اینکه بعضی از آثارش به هنر فمنیسم نزدیک شده، اما بیشتر به خاطر چیدمان‌های بسیار بزرگی که دارد، در دنیای هنر شناخته شده است. این چیدمان‌ها اغلب با مواد دور ریختنی و بازیافتی ساخته شده‌اند. کورنلیا پارکر می‌گوید: “من دوست دارم تا اشیایی که مرده‌اند را دوباره زنده کنم، من از پتانسیل موجود در مواد استفاده می‌کنم حتی زمانی که گویی به ظاهر کارایی خود را از دست داده‌اند”.

مهمترین هنر چیدمان پارکر اثری به نام «مواد سرد و تاریک» یا «Cold Dark Matter» است. داستان از این قرار بود که پارکر از ارتش بریتانیا درخواست کرد تا باغچه‌ای را برای او منفجر کنند.
او مقداری مواد دور ریختنی از جنس چوب، پلاستیک، فلز، کاغذ و غیره را داخل باغچه قرار داده بود تا بعد از انفجار و قطعه قطعه شدن در چیدمان خود به کار گیرد. بعد از انجام عملیات، پارکر این قطعات باقیمانده را از سقف یک گالری آویزان کرد. در واقع او قصد داشت تا لحظه انفجار و پرتاب شدن اشیای مختلف را درست در لحظه اوج آن بازسازی کند. پارکر همچنین با قرار دادن یک منبع نور در میان این قطعات، سایه‌های‌های آنها را به گونه‌ای بر روی دیوار انداخت که حس حادثه را تشدید و حال و هوایی دراماتیک ایجاد کند.

او معتقد است: “انفجار نوعی «آرکتایپ» یا «کهن الگو» است، یعنی نمونه‌ای اصیل و اولیه از آن وجود دارد که همیشه و در طول تاریخ در حال تکرار بوده است و ما هر روز از طریق فیلم‌های اکشن جنگی و یا مستند درباره بیگ بنگ با آنها بمباران می‌شویم”. درواقع پارکر تمایل زیادی به ثبت اتفاقاتی دارد که در یک ثانیه به وقوع می‌پیوندند. او می‌خواهد آنها را برای همیشه ماندگار کند.

هنر چیدمانهما امامی

«هما امامی» یکی دیگر از هنرمندان هنر چیدمان است. او اخیرا نمایشگاهی از هنر چیدمان با نام «باستان‌شناسی در حال حاضر» در آلمان برگزار کرد که بسیار مورد توجه قرار گرفت. این اثر بر نظریه «ارسطو» راجع به زمان حال تمرکز دارد. ارسطو اعتقاد داشت که گذشته و آینده مفاهیمی غیر حقیقی‌اند، زیرا نه می‌توانیم به گذشته برگردیم و نه آینده در اختیار ماست، تنها زمان حال واقعی و ملموس است.

این چیدمان در یک کلیسایی که در شهر «کلن» آلمان قرار داشت اجرا شد و در آن روی میزی بزرگ به طول ۲۰ متر قطعاتی از مجموعه آثار قدیمی امامی قرار گرفت. این قطعات از کارهای قبلی هنرمند و متعلق به زمان گذشته‌اند.
او تنها بخش‌هایی از مجموعه‌های قبلی را جدا و برای این چیدمان انتخاب کرد. بنابراین اشیا و قطعاتی که روی میز وجود دارند از ریشه ابتدایی خود گسسته شده و بدون هیچ معنا و ارتباطی در کنار هم قرار گرفته‌اند. مانند باقیمانده حفاری‌ های باستان‌ شناسی که در زمان خود دارای معنا بودند، اما زمانی که از دل خاک بیرون می‌آیند، تجزیه و تکه تکه شده و ارزش قبلی خود را از دست می‌دهند.

در آثار امامی گویی اشیا با خاطراتی پیوند دارند که جزئیات آن را بیاد نمی‌آورید و تنها صحنه‌هایی از آنها برای شما زنده می‌شوند. خاطرات و تجربیات مشترکی که در حافظه جمعی همه انسان‌ها از ابتدا وجود داشته و «یونگ» روان‌شناس نام آن را «کهن الگو» یا «آرکتایپ» گذاشته است

بنابراین در تعریف اینستالیشن باید گفت هنری است که از کنار هم قرار دادن اشیای مختلف در یک فضا و مکان مشخص و اغلب در محیط داخلی به وجود می‌آید و معنای آن نیز در ارتباط بین اثر با مخاطب و فضا شکل می‌گیرد.

هنر چیدمان

دیدگاه خود را ثبت کنید

مقالات جدید پروانه را از دست ندهید!
با ثبت ایمیل خود، از آخرین مقالات و نوشتارهای هنری پروانه در رشته های مختلف، اطلاع رسانی کارگاه ها و فراخوانها به صورت هفتگی باخبر شوید.