اهمیت ریتم در هنر های تجسمی

ریتم در هنر احتمالا یکی از سخت‌ترین و مهم‌ترین موارد لازم برای ساخت یک ترکیب جالب است که قبل از هر چیز توجه بینندگان را جلب می‌کند و به حرکت چشم در داخل و اطراف تمام قسمت‌های اثر هنری جهت می‌دهد. توضیح چگونگی ایجاد ریتم در هنرهای تجسمی بسیار طاقت فرسا است، اما اگر بخواهیم درباره موسیقی صحبت کنیم، درک آن بسیار راحت‌تر است. هنگامی که موسیقی را می‌شنویم، ضربات مختلف، واکنش جسمی در ما ایجاد می‌کنند و این باعث می‌شود بدنِ خود را به ریتم برسانیم و به ما این امکان را بدهد تا بتوانیم احساسات درونی برانگیخته شده خود را بیان کنیم.

در بیشتر موارد در هنرهای تجسمی، کارها ایستا هستند. با کمک خطوط، اشکال، رنگ، ضربات قلم مو، نور و فضا است که هنرمند می‌تواند ریتمی مهم را برای ایجاد حرکت و برای ایجاد زندگی در یک سطح صاف، تولید کند. در آخر این فاکتورها ادراکات انتزاعی هستند، که از طریق اصول هنر می‌توانیم آنها را انجام دهیم. ولی ریتم در هنرها فقط یکی از قواعد اساسی است که ابتدا در درک و ساخت یک ترکیب جالب توجه و در انتقال احساسی خاص، به ما کمک می‌کند. سپس اجازه می‌دهد که معنایِ کار ما در کانون توجه عموم قرار بگیرد.

بنابراین ما در این مطلب از مجله هنری پروانه قصد داریم توضیح دهیم که ریتم در هنر چیست و چرا ریتم در هنر های تجسمی اهمیت دارد؛ در ادامه همراه ما باشید و پاسخ این سوالات را بخوانید.

ریتم در هنر چیست؟

در کنار تعادل، تناسب، تاکید، تنوع، حرکت و هماهنگی، ریتم یکی از قواعد اصلی هنر است. این قواعد که اغلب به عنوان اصول سازماندهی یا اصول طراحی نامیده می‌شوند، به سازماندهی عناصر اساسی هنر، که شامل، خط، شکل، فرم، ارزش، رنگ، فضا و بافت هستند، کمک می‌کنند.

ریتم در هنر به حرکت یا جریان بصری درون یک قطعه خاص اشاره دارد. گاهی اوقات نیز به عنوان یک سرعت یا ضرب آهنگِ ایجاد شده، شناخته می‌شود که چشم را به سفر روح هنرمند دعوت می‌کند یا به چشم کمک می‌کند تا سفر کند و به نقطه تمرکز خود برسد. مانند موسیقی، ریتم و حرکت در هنرهای تجسمی نیز می‌تواند در سرعت آن متفاوت باشد. ترکیبات خاصی وجود دارند که به نظر می‌رسد ساکن‌تر و آرام‌تر هستند و باعث ایجاد احساس آرامش، نظم و ساختار می‌شوند. در حالی که از طرف دیگر، برخی آثارِ خاص باعث ایجاد هرج و مرج، بی‌نظمی و از دست دادن تعادل می‌شوند که اکثرا ما می‌توانیم آن را به بیان درونی روح هنرمندان پیوند دهیم. یعنی آنچه از روح و دیده هر هنرمند بیرون می‌آید، با هنرمند دیگر متفاوت است.

ریتم در هنر های تجسمی

ترکیب هشتم، اثر واسیلی کاندینسکی

انواع ریتم در هنر بصری؛ چرا ریتم با تکرار و الگو متفاوت است؟

در روشی مشابهِ تکرار، ریتم در مبانی هنر تجسمی همان چیدمان عناصر است. مانند قافیه در ادبیات، ضرب و شتم در موسیقی، تعدادی قوانین یا انواع اساسی حرکت بصری وجود دارند و هنرمندان از آنها استفاده می‌کنند تا جلوه مورد نظر خود را به وجود آورند. چیدمان قطعات می‌تواند به دنبال یک فضای منظم و فاصله بین آنها انجام شود و این یک ریتم منظم را تعریف می‌کند.

در کنار این نوع ریتم، تنظیمات تصادفی نیز داریم که از هرگونه ساختار رسمی و ریتم‌های متناوب که باعث تغییر پویایی، کانونی و سرعت موتیف تکراری و ریتم پیشرونده می‌شوند، جلوگیری می‌کند. این اتفاق با افزایش یا کاهش تدریجیِ اندازه، رنگ و برخی از خصوصیات دیگر عناصر تکرار شده، صورت می‌گیرد. پیوستن به این تغییرات حرکتی ذکر شده، ریتمی روان است که نقوش و فضای داخل نقاشی‌ها و طراحی را تغییر شکل می‌دهد.

اثر چاک کلوز

بیشتر اوقات در پایان، هنرمندان انتخاب می‌کنند که عناصر خود را با نوعی هدایت دورنی در جایی از اثر قرار دهند و برخلاف الگوها، ریتم آن اثر همیشه ساختاری ریاضی‌گونه ندارد. با توجه به خط، رنگ و اشکال و به کمک آنها، انواع ریتم در هنرهای تجسمی آزادی بیشتری را برای تفسیر دارند. اما در عین حال، تعداد کمی از قوانین جهانی هم اعمال می‌شوند. کاربرد این قوانین از هنرمند به هنرمند دیگر متفاوت است و ریتم نیز نه تنها از فردگرایی بلکه از عقاید فرهنگی نیز شاخص است.

نمونه های معروف ریتم در هنر های تجسمی

یکی از مشهورترین هنرمندانی که به موسیقی و تولید آثار انتزاعی می‌پرداخت، واسیلی کاندینسکی است. وی در مقاله معروف خود با نام “معنویت در هنر”، تلاش كرد تا دیدگاه‌های خود درباره رنگ و ارتباطات هر رنگ با صدای خاص هر ساز را سازمان‌دهی كند. این به او کمک کرد تا ترکیباتی زنده، اما در عین حال آرام را به وجود آورد و ایده‌های معنویت را منتقل کند. تلاش‌های وی برای کشف هماهنگی بین رنگ و ریتم در هنر، موجب شد تا پاول کِلی هم با توجه به این موضوعات آثاری را خلق کند.

پاول با تکیه بر یک قالب کوچک، از رنگ و تکرار شکل‌ها، برای ایجاد حس رهایی با موسیقی استفاده کرد. ارتباط با موسیقی و رقص برای پدر جنبش فاویسم، هنری ماتیس نیز مهم بود. یعنی او با استفاده از خط‌های سرزنده و رنگ‌های متفاوت، آثاری را خلق می‌کرد که گویی در جلوی ما در حال حرکت و پریدن هستند.

با ظهور اکسپرسیونیسم و با تولد هنرمند مشهور پست امپرسیونیسم، وینسنت ون گوگ، ریتم و حرکت در هنرهای تجسمی مفهومی جدید به خود گرفتند. ضربات قهوه‌ای خشن به او کمک کردند تا تغییرات ریتم ناپایدار و پویا در احساسات خود را به نمایش بگذارد. اما از طرفی دیگر، کارهای پیت موندریان بسیار متعادل و کنترل شده بودند. موریس اشر نیز به وسیله ریتم متناوب الگوها، عواملی همچون جنبش، لرزش و نیرنگ را به نمایش می‌گذارد که باعث ایجاد سردرگمی و ایجاد حرکت در سطح استاتیک می‌شود. به کاربرد بردنِ منظم رنگ و اشکال، در فواصل مشابه مانند شبکه‌ها، در هسته اصلی آثار چاک کلوز قرار دارند و به ما کمک می‌کنند تا درک کنیم ریتم منظم چیست.

تصویر سمت چپ، شب پرستاره اثر ونگوگ و تصویر سمت راست پرده بوگی – ووگی اثر پیت موندریان

تعداد زیادی مثال درباره‌ی انواع ریتم در هنر وجود دارند و با توجه به فرهنگ و سبک شخصی هر هنرمند متفاوت هستند. ما در این مقاله سعی کردیم درباره‌ی اهمیت ریتم در هنر، نکاتی را با شما به اشتراک بگذاریم. امیدواریم با خواندن این مطلب متوجه شده باشید که ریتم در هنر چگونه است و چگونه می‌تواند به شما کمک کند تا آثاری جدید خلق کنید.

پیشنهاد می‌کنیم در خبرنامه پروانه عضو شوید و همه روزه جدیدترین مقالات هنری جهان را مطالعه کنید. همچنین شما می‌توانید با نصب اپلیکیشن پروانه، به صورت مجازی از گالری‌ها و نمایشگاه‌ها دیدن کنید و آثار مورد علاقه خود را به صورت آنلاین خریداری کنید.

دیدگاه خود را ثبت کنید

با ثبت ایمیل خود، از آخرین مقالات و نوشتارهای هنری پروانه در رشته های مختلف، اطلاع رسانی کارگاه ها و فراخوانها به صورت هفتگی باخبر شوید.
مقالات هنری پروانه را از دست ندهید
پروانه را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
مقالات پروانه را از دست ندهید
با ثبت ایمیل خود، از آخرین مقالات و نوشتارهای هنری پروانه در رشته های مختلف، اطلاع رسانی کارگاه ها و فراخوانها باخبر شوید.
به خبرنامه پروانه خوش آمدید
از پیوستن شما به خبرنامه پروانه بسیار خرسندیم. امیدواریم بتوانیم مقالات و نکات ارزنده ای را در اختیارتان بگذاریم.
از پیوستن شما به خبرنامه پروانه بسیار خرسندیم. امیدواریم بتوانیم مقالات و نکات ارزنده ای را در اختیارتان بگذاریم.
به خبرنامه پروانه خوش آمدید