واژه کیوریتور به چه معناست؟

واژه‌ی curator اخیرا در زبان فارسی و میان اهل هنر، بالاخص هنرهای تجسمی، زیاد شنیده می‌شود. کیوریتور، که آن را نمایشگاه‌ گردان، موزه‌دار، گردآورنده‌ی آثار، کارگزار هنر، سرپرست هنر و اخیرا «هنرگردان» گفته‌اند، صاحب‌حرفه‌ای است که امور مربوط به برگزاری نمایشگاه‌های هنری، اعم از عکس و نقاشی و طراحی و مجسمه و… را طراحی و اداره می‌کند.

واژه کیوریتوری در لغت به معنی مراقبت کردن است و کیوریتور فردی است که بر اساس حوزه تخصص و اطلاعات، مسئولیت جمع‌آوری، سازماندهی و مدیریت مجموعه‌ای از آثار و در نهایت نمایش آنها را به عهده دارد.
یک کیوریتور هنری قرار نیست که فقط مجموعه‌ی آثار هنرمندان مختلف را گردآوری کند، بلکه می‌تواند تنها دستاوردهای یک هنرمند را از دوره‌های مختلف کاری او و یا یک دوره مشخص، انتخاب کرده و به صورت انفرادی نمایش دهد.

پیشینه کیوریتوری در بازار هنر

حدود هشتاد سال پیش برای اولین بار مفهوم واژه کیوریتور ایجاد و تفکر خاصی پشت آن بود، چرا که در آن دوره هنر برای خارج شدن از شکل انحصاری نیاز به تغییر داشت که همین موضوع باعث شد فردی به عنوان کیوریتور در برپایی یک نمایشگاه دخالت داشته باشد.
چون هنرمند، با ایده و تفکر خود به خلق اثر می‌پردازد و نگاه شخصی خاص خود را دارد، اما زمانی که یک نفر از بیرون و با تفکری متفاوت دیگر کارها را بررسی می‌کند، می‌تواند آثار هنری را از جنبه‌های مختلف ببیند و آن‌ها را در مجموعه‌های گروهی و یا انفرادی ارائه دهد.
در گذشته مسئول گالری‌ها و موزه‌ها نیز به نوعی نمایشگاه گردان محسوب می‌شدند و حتی مراقبت از یک بخش موزه به معنای کیوریت کردن آن بود. اما امروزه دامنه این کار چنان گسترده و تخصصی شده که حتی در بعضی از کشورها کیوریتینگ به عنوان رشته‌ای مستقل در دانشگاه‌ها تدریس می‌شود.

کیوریتور کیست

تخصص های موردنیاز برای یک کیوریتور موفق

یک کیوریتور موفق و حرفه‌ای باید از اصول و قوانین کیوریتوری پیروی کرده و در زمینه انجام چندین کار به طور همزمان تخصص و تجربه داشته باشد تا بتواند اوضاع را به خوبی سامان دهد. مانند مهارت در کسب و کار، بازاریابی، روابط عمومی، تبلیغات، تحصیلات و آگاهی از شرایط اجتماعی فرهنگی و هنری.

تحصیلات: داشتن تحصیلات و مطالعات مرتبط با حوزه فعالیت یک کیوریتور می‌تواند نقش مهمی در جهت دستیابی او به اهدافش ایفا کند. برای مثال یک کیوریتور آثار هنری طبیعتا باید به سبک‌ها و تکنیک‌های مختلف مسلط بوده و مانند یک پژوهشگر در زمینه هنرهای تجسمی، تاریخ هنر و اقتصاد هنر تحقیق کرده باشد. این کار به او کمک می‌کند تا به مسائل مهم و کلیدی در عرصه هنر کشورش پی برده و هدفی روشن و مشخص پیش روی خود ترسیم کند.

معمولا توان و کار عملی یک کیوریتور نقش کمرنگی در زمینه کاری او ایفا می‌کند، اما بدیهی است که داشتن تسلط در این حوزه در درک بهتر از آثار هنری بسیار کارآمد خواهد بود.

آگاهی از اخبار داخلی و خارجی: اطلاع از رویدادها جاری هنری، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی و بررسی بازار هنر امری بسیار مهم در زمینه کاری یک کیوریتور محسوب می‌شود، چرا که مشکلات و کمبودهای جامعه را به خوبی آشکار و تصمیمات کیوریتور را در مسیر درست قرار می‌دهد.
همچنین اطلاع از قوانین سیاسی، مذهبی، حساسیت‌های فرهنگی و ممیزی‌ها نقش سیار مهمی در این زمینه دارد و می‌تواند افق دید هنرگردان را در راستای پیشبرد اهداف و برنامه‌هایش افزایش دهد.

روابط عمومی: از ویژگی‌های مهم یک نمایشگاه‌گردان، داشتن روابط عمومی بالاست. ارتباط مناسب و کافی با گالری‌دارها، مجموعه‌داران و پشتیبانان مالی چه داخلی و چه خارجی، برای ارتقای کیفیت برگزاری یک نمایشگاه بسیار اهمیت دارد.
داشتن چنین مهارتی به کیوریتور این امکان را می‌دهد تا با افراد مختلف از هنرمندان گرفته تا واسطه‌های هنری و مخاطبان به خوبی ارتباط برقرار کرده و آنها را در راستای پیشبرد اهداف خود اقناع کند.
از طرف دیگر برگزاری نمایشگاه به پول احتیاج دارد. پس داشتن روابط اجتماعی بالا و تعامل مناسب با اسپانسرهای دولتی و غیرانتفاعی به منظور درخواست کمک هزینه و حمایت‌های لازم برای مخارج هنرمندان، تبلیغات، حمل ونقل، مسائل اداری و گمرکی، تجهیزات و هزینه‌های پیش‌بینی نشده و … کمک شایانی به کیوریتور خواهد بود.

انتخاب مضمون برای نمایشگاه: انتخاب درون‌مایه خوب و مناسب، یکی از اصول پایه‌ای و اساسی در کیوریتینگ به شمار می‌رود، چرا که با ایجاد هماهنگی بین آثار هنری متنوع، احتمال هرگونه آشفتگی و پراکندگی موضوع و محتوا در نمایشگاه از بین خواهد رفت.
داشتن ذهنیت خوب از آثار  و رویدادهای هنری می‌تواند کیوریتور را در تصمیم‌گیری مناسب برای مضمون یاری کند. بنابراین یک نمایشگاه‌گردان به تحقیقات اولیۀ بسیار کامل و تخصصی در این زمینه احتیاج دارد.

تبلیغات: فعالیت‌هایی که کیوریتور برای هماهنگی و برپایی یک نمایشگاه انجام می‌دهد معمولا با صرف زمان زیاد و هزینه بالا همراه است، اما اگر در زمینه تبلیغات ضعیف عمل کند، مطمئنا هیچکدام از زحمات او دیده نخواهند شد.

بنابراین امور تبلیغات اعم از طراحی پوستر، کاتالوگ و دعوتنامه‌ها حتما باید توسط یک متخصص انجام شود و چندین بار مورد بازبینی و ارزیابی قرار گیرد. این کار چنان حساسیت بالایی دارد که حتی مکان و نحوه انتشار و نصب این تبلیغات نیز نقش مهمی در کیفیت کار کیوریتور خواهد داشت. همچنین می‌توان با برگزاری جلساتی مانند نقد و سخنرانی در روز گشایش، توجه خبرنگاران و گزارشگران هنری را به نمایشگاه و اهمیت آن جلب نمود.

مهارت خوب نوشتن استیتمنت نیز کمک می‌کند تا کیفیت کاتالوگ‌ها بالا رفته و کل پروژه تحت تاثیر قرار گیرد، زیرا کاتالوگ به نوعی نماینده اصلی کار خواهد بود و اثر ماندگارتری بر روی مخاطبان خواهد گذاشت.

چگونه یک کیوریتور موفق می شود

حفاظت از آثار: در کنار همه این فعالیت‌ها یک نمایشگاه گردان باید نسبت به حفظ و نگهداری آثاری جمع‌آوری شده احساس مسئولیت داشته باشد و در این راستا تمامی تمهیدات لازم را بکار گرفته و برای آثار ارزش قائل شود.

چیدمان آثار در فضای گالری: یک کیوریتور حرفه‌ای باید به طور کامل درباره انتخاب نمایشگاه و گالری تحقیق کرده و درک درستی از فضا و نوع چیدمان آثار بدست آورد. اینکه محل نمایشگاه کجاست و یا چه چیزی باید در کجا قرار بگیرد.

بنابراین مهم است که با یک برنامه‌ریزی دقیق، جایگاه استاندارد و مناسب برای نمایش آثار ایجاد کرده و محیطی مثبت و سازنده برای همۀ مشارکت‌کنندگان فراهم کند. در این مرحله حتی امکان دارد کیوریتور مجبور به ایجاد تغییراتی در محل نمایشگاه مانند تعمیرات داخلی و یا فراهم کردن تجهیزات فنی خاص متناسب با اهداف پروژه شود.

قیمت گذاری: یکی از وظایف مهم کیوریتور ارزیابی و تعیین قیمت برای آثار هنری است. قیمت‌ها باید کاملا متناسب با سطح نمایشگاه در نظر گرفته شود تا انتظارات را برآورده سازد و با اعداد عجیب و غریب و توهمی ارزش آثار از بین نرود.

برگزاری مراسم افتتاحییه با شکوه برای نمایشگاه: مطمئنا روز اول یعنی افتتاحیه نمایشگاه تصویری فراموش نشدنی و بیاد ماندنی در اذهان ایجاد می‌کند. پس یک نمایشگاه‌گردان باید بتواند از این موقعیت استفاده کرده و با برنامه‌ای با شکوه به همراه پذیرایی شایسته، خاطره‌ای فراموش نشدنی باقی بگذارد.

نقش کیوریتور در بازار هنر ایران

در دنیا موزه‌های مشهور و گالری‌های هنری کیوریتورهای متخصص خود را دارند. در ایران نیز فرهنگ کیوریتینگ در حال جا افتادن است، اما گاهی وظیفه کیوریتور در ایران را افراد غیر متخصص بر عهده می‌گیرند که بدون رعایت اصول و قواعد انجام این کار، منجر به انحراف و آسیب هایی در این زمینه می‌شوند. برای رفع این آسیب‌ها باید در مورد اصول برگزاری نمایشگاه، مدیریت زمان، چیدمان صحیح آثار، نحوه نگارش استیتمنت، چاپ کاتالوگ، انتخاب موضوع و غیره اطلاع رسانی کافی صورت پذیرد.
در آخر باید گفت کیوریتینگ نه تنها زمینه‌ساز دیده شدن آثار هنری است، بلکه در برگزاری هرچه بهتر و با کیفیت‌تر نمایشگاه‌ها و رویدادهای هنری تاثیرگذار در یک بستر منسجم نقش بسیار مهمی ایفا می کند.

دیدگاه خود را ثبت کنید

مقالات جدید پروانه را از دست ندهید!
با ثبت ایمیل خود، از آخرین مقالات و نوشتارهای هنری پروانه در رشته های مختلف، اطلاع رسانی کارگاه ها و فراخوانها به صورت هفتگی باخبر شوید.